|
Miss Industrie = Sholes & Glidden
De Amerikaan Latham Sholes is niet de uitvinder van de eerste schrijfmachine. Wel
degene die de juiste elementen bijeenbrengt in één machine. En het (on)geluk
heeft om
tot het uiterste van zijn kunnen te worden gedreven door Densmore, een geldschieter die nog meer in Sholes'
schrijfmachine gelooft dan hijzelf. Samen tekenen ze de blauwdruk voor de
schrijfmachine die het leven op kantoor voorgoed verandert, en een machtige
industrietak op poten zet: die van de kantoormachines.
1867, Milwaukee, US
In Kleinstubers machinewerkplaats geven ingeweken Duitse ambachtslui het
beste van zichzelf als metaal- en bronsgieter, graveur, stencilmaker, hersteller
van naaimachines, en wat nog meer. Maar het is ook een verzamelplaats voor
amateur-uitvinders. In de zomer van 1867 steken drie vrienden er de koppen bijeen: Carlos Glidden
(advocaat), Soule (burgerlijk ingenieur) en Latham Sholes (uitgever en
politicus).
Die laatste werkt aan een apparaat om pagina's te nummeren, wanneer Glidden hem
een artikel van de 'Scientific American' onder de neus schuift. Dat doet het
verhaal van de Pterotype, een
schrijfmachine-prototype. Sholes ogen fonkelen.
WWW
Sholes moet
een visionair zijn, want het eerste wat hij typt is: WWW. Die letter slaat hij met een
omgebouwde telegraaftoets aan, onderaan op een vel papier met behulp van een
geleend carbonpapiertje. Maar de 'proof of concept' is geleverd. Waarna ze een
rond gat in de keukentafel zagen om te testen of het ook lukt met meer letters.
En dat doet het!
Geldschieter? Densmore!
Maar wat nu? Want voor een octrooiaanvraag is een compleet werkend model
nodig. En Sholes en Glidden hebben zich al in de schulden gestoken voor de
werkuren van Kleinstubers werklui. Sholes gaat driftig op zoek naar
investeerders en stuurt ook een - getypte - brief naar een man die hij
twintig jaar eerder ontmoet heeft: James Densmore. Hij beschrijft in de brief zijn uitvinding en
sluit hem af met Shakespeare:
There is a tide in the affairs of men - Which, taken at the flood, leads on
to Fortune.
Een goede verstaander heeft maar een half woord nodig. Densmore hapt meteen
toe, zelfs zonder de machine te hebben gezien.
Hij betaalt de zeshonderd dollar schulden en al het geld dat nog nodig zal zijn om de machine tot wasdom te
brengen, in ruil voor een kwart van de opbrengsten. Weet Sholes veel dat
Densmore net heeft beslist om heel zijn fortuin op het spel te zetten?
Laurel
en Hardy
Wanneer Densmore de 'machine' voor het eerst te zien krijgt, gelooft hij zijn
ogen niet. Hij ontdekt de ene na de andere fout in Sholes' 'afgewerkte'
model. En dat gaat zo vijf jaar door! Het lijken wel Laurel en Hardy: de
weemoedige, voorzichtige Sholes met fijne, grijze baard die al te vaak wil
opgeven. En de bulderende, vuurrood bebaarde Densmore, die altijd zijn zin
krijgt en Sholes achter de veren zit om eindelijk met een machine op de proppen
te komen, die werkt. Dat lukt echt niet in de werkplaats van Kleinstuber,
waarover een tijdgenoot verzucht: "Het lijkt wel
of ze een horloge moeten maken in een smidse".

Densmore huurt dan maar een oude molen, maar ook daar slaagt hij er zonder
machines en gespecialiseerde werklui niet in om gestandaardiseerde machines te
maken. Enkele commerciële pogingen lopen met een sisser af. Densmore is
radeloos, omdat hij al 31.000 dollar in een bodemloze put heeft gekieperd. En
tóch blijft hij rotsvast in het succes geloven! Veel meer dan Sholes, wiens
dochter Lillian op deze gravure de immense schrijfmachine
bedient.
Promotor? Yost!
In
1872 krijgt Densmore het bezoek van George Washington Newton Yost. Een
fijnbespraakt man met edel voorkomen, maar uiterst gewiekst - hij zou zelfs een
ijskast aan een eskimo kunnen verkopen. Begin 1873 maakt hij de Remington-familie warm voor de productie van
de 'Type-Writer' van Sholes en Densmore.
Remington is een grote wapensmederij, die na de Amerikaanse burgeroorlog naar
diversificatie van zijn productlijnen zoekt. Naaimachines maken ze ook al, dus
waarom geen schrijfmachines? En ze hebben ook excellente technici in huis: Clough en Jenne, die
de machine van top tot teen zuiveren van onvolmaaktheden.
Fabrikant? Remington!
De eerste machine rolt in april 1874 van de band bij Remington, bedrukt met:
'The Sholes & Glidden Type Writer, Manufactured by R. Remington & Sons, Ilion,
N.Y.'.
Dat is onterecht, want Glidden speelde maar een ondergeschikte rol in zijn ontwikkeling. Eigenlijk had de machine
'Sholes & Densmore' moeten heten. Of om helemaal eerlijk te zijn: 'Densmore & Sholes'.
Succes blijft uit
Na jaren van noeste arbeid volgt ... de ontnuchtering. De schrijfmachine laat potentiële kopers
totaal onverschillig. Ze gaat te vaak stuk en is
verschrikkelijk duur (125 dollar - in een tijd dat een kantoorklerk 6 dollar per
week verdient). Maar er is meer: een getypte brief wordt als onbeleefd ervaren,
een verzorgd handgeschreven brief als wellevend.
Trouwens, de Sholes & Glidden
schrijft alleen maar afschuwelijke HOOFDLETTERS. Een absoluut dieptepunt voor
het moreel is de 'Centennial
Exposition' van 1876 in Philadelphia. Daar doet ook de telefoon van Graham Bell
zijn intrede, waarvoor het publiek stormloopt. Terwijl de Remington 1 nauwelijks
in de kijker loopt.
Verkopers? Wyckoff,
Seamans en Benedict
Met de Remington 2 van 1878 krijgt de
schrijfmachine eindelijk de wind in de zeilen. Een shiftmechanisme zorgt nu voor
kleine en grote letters en de kinderziekten zijn eindelijk verleden tijd. De
glorietijd breekt aan wanneer het gedreven trio Wyckoff,
Seamans en Benedict zijn exclusieve verdelers worden. Drie jaar later kopen ze
de hele productielijn van Remington op, inclusief de familienaam.

Concurrenten
En wat is er met de gladde zakenman Yost gebeurd? Oh, die heeft in 1880 al de
eerste concurrent op de markt gezet: de Caligraph,
later gevolgd door de ... Yost. Net zoals de
broers van Densmore ook hun eigen machine fabriceren!
|